BAE'de Kadın Hakları, Kurallar ve Özellikler

Cinsiyet eşitsizliği 21. yüzyılda hâlâ güncelliğini koruyan bir meseledir. Pek çok kişi, dini sebeplerden dolayı Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) kadın haklarının neredeyse hiç olmadığını varsayarak hataya düşmektedir; ancak durum hiç de sanıldığı gibi değildir. Bazı kendine has kültürel özellikler bulunsa da, BAE’li kadınların hak ve özgürlüklerinin kısıtlı olduğunu söylemek kesinlikle doğru olmayacaktır.

ABD merkezli Georgetown Üniversitesi tarafından 2021 yılında yapılan bir araştırmaya göre, BAE’de kadınlar kendilerini oldukça rahat ve güvende hissetmektedir. Kadın hakları konusunda BAE, Arap ülkeleri arasında birinci sırada yer alırken; Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesindeki tüm ülkeler arasında İsrail’in ardından ikinci sıradadır.

Emirliklerde kadınlar; eğitim ve sağlık hizmetlerinden yararlanma, üst düzey yönetici pozisyonlarında görev alma, ticari girişimlerde bulunma ve seyahat etme haklarına sahiptir. Şimdi bu konuların detaylarına yakından bakalım.

BAE Siyasetinde Kadının Yeri

BAE, demokratik bir devlet yapısına sahip değildir. Halk tarafından oylanan Federal Ulusal Konsey’in üyelerinin yalnızca %50’si seçimle iş başına gelmektedir. BAE yasaları, kadınlar için erkeklerle tamamen eşit haklar öngörmektedir. 2006 yılından bu yana kadınlar, bu konsey için hem seçme hem de seçilme hakkına sahiptir.

2019 yılında yürürlüğe giren bir yasa ile meclis üyelerinin tam olarak yarısının kadınlardan oluşması zorunluluğu getirilmiştir (cinsiyet kotası/paritesi). Bu adım, BAE’yi bu düzeydeki bir yönetim organında kadın temsil oranı bakımından dünya liderlerinden biri haline getirmiştir.

Buna ek olarak, BAE’deki kadınlar sadece konseyde değil, diğer devlet kademelerinde de önemli roller üstlenmektedir. Bakanlık, büyükelçilik ve danışmanlık gibi makamlar kadınlara tamamen açıktır ve bu görevler ülkede kadınlar tarafından aktif bir şekilde icra edilmektedir.

Arap Emirlikleri’nde Kadın Eğitimi

Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) eğitim, kadınlar için de en az erkekler için olduğu kadar erişilebilirdir. Buradaki kadınlar, sadece devlet okullarında ve özel okullarda temel ortaöğrenimlerini tamamlamakla kalmıyor, aynı zamanda kitlesel olarak kolej ve üniversitelerden mezun oluyor, hatta akademik ve bilimsel çalışmalarda aktif rol alıyorlar.

Durum her zaman böyle değildi; bu tablo, hükümetin yürüttüğü titiz ve kararlı çalışmaların bir sonucudur. Karşılaştırmak gerekirse, 1975 yılında kadınlar arasındaki okuryazarlık oranı sadece %31 iken, günümüzde bu oran %95,8 seviyesine ulaşmıştır.

Yükseköğrenim görmek isteyen kadınlara BAE’de erkeklerden daha sık rastlanmaktadır. Kız çocuklarının yaklaşık %95’i üniversiteye kaydolurken, erkeklerde bu oran %80’de kalmaktadır. Mezuniyet sayılarında da kadınlar öndedir: Arap Emirlikleri’nde üniversitelerden başarıyla mezun olanların %70’ini kadınlar oluşturmaktadır.

BAE’de Kadınların Çalışma ve İstihdam Hakkı

BAE yasaları, işe alım ve ücretlendirme konularında kadınlar için eşit şartlar öngörmektedir. Buna göre, benzer pozisyonlarda bulunan ve benzer görev tanımlarını yerine getiren bir erkek ile bir kadın eşit işe eşit ücret ilkesi gereği aynı maaşı almalıdır.

BAE’deki kadınlar nitelikli bir eğitime sahip oldukları için sadece geleneksel kadın mesleklerinde değil, daha çok “erkek egemen” olarak görülen alanlarda da rahatlıkla görev alabilmektedirler. Örneğin, nükleer enerji sektöründe çalışanların yaklaşık %20’si, uzay bilimleri ve teknolojileri alanında çalışanların ise %45’i kadındır.

Ancak burada, BAE’ye özgü o meşhur toplumsal kural devreye girmektedir. Şeriat hukukuna dayanan gelenekler, bu noktada kendi kurallarını dikte eder. Buna göre, bir kadının çalışabilmesi için erkek velisinden (vasi) izin alması gerekmektedir. Bu veli, kadının babası veya eşidir.

BAE’de Kadınların Mülkiyet ve Gayrimenkul Hakları

Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) kadınlar için gayrimenkul dahil olmak üzere herhangi bir mülk satın alma konusunda hiçbir kısıtlama bulunmamaktadır. Kadınlar hem oturum amaçlı hem de yatırım yoluyla kazanç sağlamak amacıyla konut satın alabilmektedirler. Ayrıca kadınlar, tamamen kendi öz sermayeleriyle mülk edinebilecekleri gibi özgürce konut kredisi (mortgage) de kullanabilirler. Genel tabloya bakıldığında, BAE’deki gayrimenkullerin yaklaşık %30’u kadınlara aittir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir husus mevcuttur. Şeriat hukukuna göre, miras paylaşımı söz konusu olduğunda kadınlar genellikle erkeklerden daha az pay almaktadır. Bu nedenle, çocuklarınızın veya varislerinizin gelecekte bu tür yasal karmaşalarla karşılaşmasını istemiyorsanız, profesyonel bir avukat aracılığıyla önceden bir vasiyetname düzenlemeniz büyük önem arz etmektedir.

BAE’de Kadınlar İçin Sağlık Hizmetleri

BAE’de sağlık sektörü oldukça gelişmiş ve moderndir. Bu ülkedeki kadınlar, tıbbi tedaviye erişim konusunda erkeklerle tamamen eşit haklara sahiptir. Ayrıca, ülkede tüp bebek (IVF) tedavisi de oldukça popülerdir ve yaygın olarak uygulanmaktadır.

BAE sağlık sisteminin en önemli özelliklerinden biri de kürtaj yasağıdır. Bir kadın gebeliğini ancak bebeğin yaşamla bağdaşmayan ciddi bir hastalığının olması veya annenin hayatının tehlikede olması gibi çok ciddi gerekçelerle sonlandırabilir. Bu durumlarda bile gebelik tahliyesi (kürtaj), ancak hamileliğin ilk 120 günü içerisinde gerçekleştirilebilmektedir.
BAE’de Hamilelik ve Doğum Süreçleri
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), yaşam standartlarının oldukça yüksek olduğu bir ülkedir; bu nedenle nüfus artışı sadece doğum oranlarıyla değil, aynı zamanda yoğun göçmen (ekspat) nüfusuyla da desteklenmektedir. Emirliklerde kadınların Türkiye’deki gibi uzun süreli bir “çocuk bakım izni” (ücretsiz izin vb.) hakkı bulunmamakta, sadece doğum izni verilmektedir. Kadının çalıştığı şirketin politikasına bağlı olarak bu izin 45 ile 60 gün arasında değişebilmektedir.

Bu iznin sona ermesi ve işe dönülmesinin ardından, çalışan kadın ek süt izni hakkı kazanır. Bu hak, genellikle öğle yemeği saatinde 2 saatlik tek bir blok halinde veya gün içine yayılmış kısa molalar şeklinde kullanılabilmektedir.

BAE’de Aile Hakları ve Hukuki Düzenlemeler

BAE’de kadınların yaşamına dair Batılı dünya görüşü için anlaşılması belki de en zor olan konu aile yapısıdır. Burada en kritik nokta şudur: Aile hukuku konularında hem BAE vatandaşı kadınlar hem de yerleşik yabancılar (ekspatlar) için yasalar aynı şekilde işlemektedir.

BAE’de evlilik, ancak kadının velisinin (genellikle baba) rızası ile gerçekleşebilmektedir. Mevcut yasalar çerçevesinde bir erkeğin, geçimlerini sağlamak şartıyla 4 kadına kadar evlenmesine izin verilirken; bir kadının sadece tek bir eşi olabilir.

Kadının inisiyatifiyle gerçekleşen boşanma süreci ise ancak yargı yoluyla (mahkeme aracılığıyla) mümkündür ve yasalarca kabul edilen boşanma gerekçeleri oldukça sınırlı bir liste ile belirlenmiştir.

Boşanma sonrası çocuk velayeti konusu ise çok daha karmaşık bir yapıya sahiptir. Şartlar ne olursa olsun, anne oğlunu sadece 11 yaşına, kızını ise 13 yaşına kadar bizzat büyütebilir; bu yaştan sonra bakım ve gözetim hakkı yasal olarak babaya geçer. Bununla birlikte, bu alanda da olumlu gelişmeler yaşanmaktadır. Örneğin, 2020 yılından itibaren evlilik dışı birlikteliklere yönelik cezai yaptırımlar yürürlükten kaldırılmıştır.

BAE’de Kadınların Güvenliği

Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki kadınlar, günün her saatinde kendilerini güvende ve huzurlu hissetmektedir. Dubai başta olmak üzere, ülke genelinde kadın haklarının korunması yasalarla sıkı bir şekilde denetlenmektedir. Bu ülkede kadınların %98,5’i, gece vakti mahallelerinde tek başlarına yürümekten veya tanımadıkları birinin sürdüğü bir taksiye binmekten çekinmemektedir. Ülkede uygulanan cezai yaptırımlar oldukça ağır olup, polisin sürekli teyakkuzda olması sayesinde herhangi bir kural ihlalinden sonra yakalanma olasılığı oldukça yüksektir.

Cinsiyet eşitliği konusuna gelince; BAE’de kadınları ev içindeki fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddetten koruyan bir “Aile İçi Şiddetle Mücadele Kanunu” mevcuttur. Ayrıca, toplumsal cinsiyet eşitliğinden sorumlu olan Cinsiyet Dengesi Konseyi gibi müstakil bir devlet kurumu da faaliyet göstermektedir.

BAE’de sadece kadınlara özel ayrılmış park yerleri, metro vagonları ve taksi hizmetleri gibi imkânlar bulunmaktadır. Bununla birlikte, kadınlar bu hizmetleri kullanmak zorunda değildir; erkeklerle birlikte seyahat etmek ya da ayrı bir alanda bulunmak tamamen kadının kendi tercihine bırakılmıştır.

Kadınlar İçin BAE’ye Giriş Koşulları

Erkeklerde olduğu gibi, kadınların da oturum izni (rezidans vizesi) veya vatandaşlık alabilmeleri için yasal bir dayanakları olmalıdır. Bir kadın, halihazırda oturum izni almış olan eşi üzerinden (aile birleşimi kapsamında) belgelerini düzenleyebilir; ancak bu noktada sağlanan özel avantajlar sona ermektedir. Dubai’ye taşınma süreciyle ilgili daha fazla detayı buradan inceleyebilirsiniz: Dubai’ye Taşınma: Gerçekler, Riskler ve Deneyimler.

Eğer bir kadın bekar ise ve çocuklarını tek başına büyütüyorsa, gelecekte herhangi bir hukuki karmaşa veya yanlış anlaşılma yaşamamak adına BAE’ye taşınmadan önce mutlaka bir hukuk danışmanına başvurmalıdır.

Bunun dışındaki tüm konularda, kadınlar ve erkekler için BAE’ye giriş ve ikamet şartları arasında hiçbir fark bulunmamaktadır.